نصف شاغلان، در بخش غیررسمی و بدون بیمه هستند

بیش از نیمی از شاغلان کشور، در بخش غیررسمی و بدون حمایت بیمه‌ای فعالیت می‌کنند.

به گزارش خبرنگاراقتصادی خبرگزاری تسنیم,  در حالی که نیمی از شاغلان کشور در بخش غیررسمی و بدون بیمه فعالیت می‌کنند، کارشناسان نسبت به تغییر شکل استثمار در بازار کار نوین هشدار می‌دهند؛ جایی که نه تنها از قرارداد کتبی خبری نیست، بلکه با ظهور هوش مصنوعی و سکوهای دیجیتال، امنیت شغلی نسل جوان در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفته است.

بازار کار ایران این روزها شاهد پدیده‌ای نگران‌کننده است: جوانانی در بازه سنی ۲۰تا ۳۰سال که پرانرژی‌ترین سال‌های عمر خود را در مشاغلی سپری می‌کنند که در هیچ کجا ثبت نشده است. این «اشتغال خاکستری» که نه بیمه دارد و نه قرارداد، نه تنها حالِ حاضر جوانان را با چالش امنیت شغلی روبرو کرده، بلکه آینده صندوق‌های حمایتی را نیز به خطر انداخته است.

تله درآمد آنی و حذف سوابق طلایی

بسیاری از جوانان دهه هفتادی و هشتادی، به دلیل فشارهای معیشتی، به کارهای خدماتی و کارگاهی بدون سند تن می‌دهند. کارفرمایان نیز با بهره‌گیری از این نیاز، از پرداخت حق بیمه و تنظیم قرارداد امتناع می‌کنند. نتیجه این معامله، تولد نسلی است که با وجود اشتغال تمام‌وقت، «بیکار پنهان» محسوب می‌شوند؛ چرا که در صورت اخراج سلیقه‌ای، هیچ راهی برای اثبات رابطه کاری و دریافت حقوق معوقه خود ندارند.

هشدار نسبت به تحولات بنیادین بازار کار

در همین راستا، سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگری کشور، در گفت‌وگو با تسنیم، ابعاد عمیق‌تری از این فاجعه را ترسیم می‌کند. وی معتقد است بازار کار در آستانه تحولی مشابه گذار از عصر کشاورزی به صنعت است.

گلپور گفت:فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی طی ۱۰تا ۲۰سال آینده باعث تغییر شکل ۶۰درصد مشاغل می‌شوند. با توسعه سکوهای اشتغال (پلتفرم‌ها)، مفهوم “کارگاه” و “مکان ثابت” برای نیروی کار در حال از دست رفتن است.

بحران صندوق‌های بیمه و استثمار نوین

رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگری با اشاره به اینکه تغییر شکل قراردادها به سمت خویش‌فرمایی و قراردادهای موقت پیش می‌رود، نسبت به عواقب وخیم این روند هشدار داد.

وی افزود: کاهش تعهد کارفرمایان و سیالیت نیروی کار منجر به بحران در صندوق‌های تأمین اجتماعی می‌شود، چرا که ورودی این صندوق‌ها نسبت به تعهداتشان به شدت کاهش می‌یابد.

گلپور معتقد است: سیستم آموزشی و مدیریتی ما همچنان با الگوهای سنتی قرن گذشته اداره می‌شود، در حالی که جهان به سرعت در حال تغییر است.

وی تأکید کرد: مسئولان ما متوجه نیستند که کارخانه‌ها در جذب نیروی متخصص با چالش جدی روبرو هستند و تنها به فکر افزایش آمار اشتغال از طریق مشاغل ساده و غیرتخصصی‌اند؛ راهکاری که خروجی آن چیزی جز استثمار نیروی کار توسط کارفرما نیست.

آمارهای تکان‌دهنده از اشتغال غیررسمی

بخش تکان‌دهنده سخنان گلپور، اشاره به وضعیت فعلی شاغلان است. مطابق آمار مرکز آمار کشور، بیش از نیمی از شاغلان کشور در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند و از کمترین حمایت‌های اجتماعی و بیمه‌ای محرومند.

این یعنی میلیون‌ها کارگر، به‌ویژه جوانانی که در ابتدای مسیر شغلی هستند، در فضای “بی‌قانونی” به سر می‌برند؛ جایی که نه بازرسی بر آن‌ها نظارت دارد و نه قانونی از آن‌ها در برابر اجحاف حمایت می‌کند.

آنچه از برآیند شرایط فعلی و هشدارهای فعالان کارگری برمی‌آید، ضرورت تدوین یک نقشه راه ۱۰ساله توسط وزارت کار است. در دنیایی که نیروی کار باید ۲۰درصد زمان خود را صرف بازآموزی کند تا از بازار حذف نشود، بی‌توجهی به قراردادهای کتبی و پوشش بیمه‌ای، تنها به گسترش فقر در میان بازنشستگان آینده منجر خواهد شد.

دولت باید از تمرکز بر «آمارسازی» فراتر رفته و با رسمیت بخشیدن به مشاغل غیررسمی و نظارت بر سکوهای نوین اشتغال، از استثمار سیستماتیک نسل جوان جلوگیری کند.